گردشگري درگلستان/ قلعه تخت سليمان با معماري بينظير
قلعه "تخت سليمان" در شرق استان گلستان با سه حصار سنگي و سبك معماري بينظير از جاذبههاي ديدني تاريخي در اين استان است.
اين قلعه در ۵۰۰متري جنوب غربي روستاي تنگراه از توابع دهستان قراولان بخش مركزي شهرستان مينودشت و در ۲۰۰متري جنوب رودخانه مادرسو با جهت شرقي- غربي قرار گرفته است.
تخت سليمان به شكل بيضي بوده كه داراي ابعادي به طول ۲۰۰متر و عرض ۱۰۰ متر است و ارتفاع آن از سطح زمينهاي اطراف ۱۵متر ميباشد و مالكيت آن خصوصي- دولتي است.
آنچه كه در معماري اين قلعه حائز اهميت است "مصطبهاي"(پلكاني) بودن شكل معماري ونيز استفاده از سنگهاي بزرگ و حجيم با وزن بسيار سنگين به عنوان مصالح اصلي ساخت آن ميباشد، اين سنگها به صورت مكعب مستطيل و مكعب مربع تراشيده شده و به صورت خشكه چين كار شده است.
خصوصيات و ويژگيهاي اين اثر تاريخي فرهنگي باعث شده تا در سال ۱۳۸۲با قدمت تاريخي- اسلامي به شماره ۹۳۳۰در فهرست آثار ملي كشور به ثبت برسد.
قلعه تخت سليمان شامل يك خندق، يك زيارتگاه، بقاياي معماري و ساختارهاي دوره اسلامي و از همه مهمتر سه حصار سنگي است كه بيرونيترين حصار داراي قاعده بيشتري ميباشد.
"عليرضا حصارنوي" كه تحقيقاتي در اين زمينه انجام داده است، ميگويد:
خندق قلعه تخت سليمان هم اكنون داراي عرض و عمق كمي است و به نظر ميرسد كه دليل آن گذشت زمان و تخريبهايي است كه به خندق وارد آمده است.
به گفته وي حداكثر عرض كنوني حدود سه متر و عمق آن بين دو تا سه متر متغير ميباشد و اين خندق بناهاي مذهبي و غيرمذهبي ساكنان را محصورميكرده است.
دانشنامه گلستان مينويسد: قلعه تخت سليمان با استفاده از صدها سنگ بزرگ و حجيم و سنگين چند تني به صورت خشكه چين ساخته شده است، اين بنا در اصل داراي سه حصار مستقل ولي در داخل يكديگر ميباشد كه به شيوه مصطبهاي يا پلكاني ساخته شده است.
به عبارت ديگر حصار اول بر روي و بستر طبيعي دشت بنا شده و حصار دوم كمي جلوتر (حدودسه متر) از حصار اول و درداخل آن و حصار سوم نيز همانند حصار دوم با كمي جلورفتگي در داخل حصار دوم ساخته شده است كه حدفاصل هرحصار در حال حاضر با خاك پر شده است.
از سوي ديگر دربخش فوقاني سطح قلعه تخت سليمان و در بين چند درخت مكاني وجود دارد كه به امامزاده معروف است و به گفته مردم اين منطقه مزار يكي از اولياءالله و يا يكي از امامزادگان ميباشد كه بسياري از افراد براي زيارت به اين محل ميآيند.
در زمينه مصالح به كار رفته در ساخت قلعه بايد گفت كه آجرهاي قلعه به رنگ قرمز و به ابعاد ۴۰در ۴۰در ۱۰سانتي متر ميباشد كه نمونههاي مشابه آن در آثار تاريخي استان گلستان بويژه ديوار تاريخي گرگان و شهر قديمي دشت حلقه و ديوار تميشه به كار رفتهاست.
همچنين آجرهاي دوره اسلامي به ابعاد ۲۰در ۲۰در ۳و ۲۳در ۲۳در ۵سانتي- متر نيز در ساخت آن ديده ميشود كه نمونههاي آن در شهر قديمي جرجان مشاهده ميشود.
حصارهاي سنگي قلعه به صورت دايره ساخته شدهاست و درساخت و استحكام بخشي از آن هيچ گونه ملاتي به كار نرفته است، به عبارتي ديواره سنگي به صورت خشكه چين ميباشد اما شيوهاي كه در ساخت و چيدن سنگهاي بزرگ اين حصار به كار رفته شگرف و دقيق است.
اين شيوه به اين صورت است كه در پايينترين حصار سنگهاي كوچك، در حصار دوم سنگهاي متوسط ودر حصار سوم سنگهاي درشت استفاده شدهاست، اين شيوه سنگ چيني سبب ميشود كه سنگهاي زيرين خرد و شكسته نشده و درنتيجه در دوام و عمر طولاني حصارها موثر است.
همچنين سنگهاي درشت تر كه در رجهاي بالاتر قرار گرفته باعث جابجا شدن ملايم سنگهاي كوچك و متوسط و پر شدن فضاهاي خالي بين ديواره و حصار سنگي ميشود و از تخريب و رانش آن در درازمدت جلوگيري ميكند.
اين شيوه حصار كه عظمت و شكوه معماري را القا ميكند، ميتوان در سنگچيني راهروهاي طبقه زيرين نيايشگاه آناهيتاي بيشاپور در استان فارس ديد.
در سطح قلعه علاوه بر پراكندگي قطعات شكسته آجرهاي تاريخي، قطعات شكسته سفالينههاي خاكستري و قرمز دوره تاريخي و سفالينههاي لعابدار دوره اسلامي نيز ديده ميشود.
حصارنوي در زمينه معماري اين قلعه ميگويد: با توجه به نقشه و ساختار معماري، تخت سليمان فقط يك قلعه نيست، هرچند عناصر و ويژگيهاي وابسته و مربوط به قلعه را دارد اما با وجود داشتن خندق، نقشه و پلان آن متفاوت از نقشه و پلان شناخته شده براي قلعه ميباشد.
به گفته وي ممكن است در كنار تمام كاربردهايي كه اين بنا داشته از آن فقط به عنوان قلعه استفاده كرده باشند زيرا معماران ايراني از ساخت يك اثر، اهداف و كاربردهاي متععدي را دنبال ميكردند و به نظر ميرسد كه قلعه تخت سليمان هم به عنوان نيايشگاه و قلعه استفاده ميشده است.
از سوي ديگر در بخش فوقاني اين اثر، محوطه يا بنايي به شكلپلان چهارضلعي به ابعاد ۱۵در ۱۵متر ديده ميشود كه ممكن است غير از ارگ كاربردهاي ديگري همچون نيايشگاه داشته باشد.
قلعه "تخت سليمان" در شرق استان گلستان با سه حصار سنگي و سبك معماري بينظير از جاذبههاي ديدني تاريخي در اين استان است.
اين قلعه در ۵۰۰متري جنوب غربي روستاي تنگراه از توابع دهستان قراولان بخش مركزي شهرستان مينودشت و در ۲۰۰متري جنوب رودخانه مادرسو با جهت شرقي- غربي قرار گرفته است.
تخت سليمان به شكل بيضي بوده كه داراي ابعادي به طول ۲۰۰متر و عرض ۱۰۰ متر است و ارتفاع آن از سطح زمينهاي اطراف ۱۵متر ميباشد و مالكيت آن خصوصي- دولتي است.
آنچه كه در معماري اين قلعه حائز اهميت است "مصطبهاي"(پلكاني) بودن شكل معماري ونيز استفاده از سنگهاي بزرگ و حجيم با وزن بسيار سنگين به عنوان مصالح اصلي ساخت آن ميباشد، اين سنگها به صورت مكعب مستطيل و مكعب مربع تراشيده شده و به صورت خشكه چين كار شده است.
خصوصيات و ويژگيهاي اين اثر تاريخي فرهنگي باعث شده تا در سال ۱۳۸۲با قدمت تاريخي- اسلامي به شماره ۹۳۳۰در فهرست آثار ملي كشور به ثبت برسد.
قلعه تخت سليمان شامل يك خندق، يك زيارتگاه، بقاياي معماري و ساختارهاي دوره اسلامي و از همه مهمتر سه حصار سنگي است كه بيرونيترين حصار داراي قاعده بيشتري ميباشد.
"عليرضا حصارنوي" كه تحقيقاتي در اين زمينه انجام داده است، ميگويد:
خندق قلعه تخت سليمان هم اكنون داراي عرض و عمق كمي است و به نظر ميرسد كه دليل آن گذشت زمان و تخريبهايي است كه به خندق وارد آمده است.
به گفته وي حداكثر عرض كنوني حدود سه متر و عمق آن بين دو تا سه متر متغير ميباشد و اين خندق بناهاي مذهبي و غيرمذهبي ساكنان را محصورميكرده است.
دانشنامه گلستان مينويسد: قلعه تخت سليمان با استفاده از صدها سنگ بزرگ و حجيم و سنگين چند تني به صورت خشكه چين ساخته شده است، اين بنا در اصل داراي سه حصار مستقل ولي در داخل يكديگر ميباشد كه به شيوه مصطبهاي يا پلكاني ساخته شده است.
به عبارت ديگر حصار اول بر روي و بستر طبيعي دشت بنا شده و حصار دوم كمي جلوتر (حدودسه متر) از حصار اول و درداخل آن و حصار سوم نيز همانند حصار دوم با كمي جلورفتگي در داخل حصار دوم ساخته شده است كه حدفاصل هرحصار در حال حاضر با خاك پر شده است.
از سوي ديگر دربخش فوقاني سطح قلعه تخت سليمان و در بين چند درخت مكاني وجود دارد كه به امامزاده معروف است و به گفته مردم اين منطقه مزار يكي از اولياءالله و يا يكي از امامزادگان ميباشد كه بسياري از افراد براي زيارت به اين محل ميآيند.
در زمينه مصالح به كار رفته در ساخت قلعه بايد گفت كه آجرهاي قلعه به رنگ قرمز و به ابعاد ۴۰در ۴۰در ۱۰سانتي متر ميباشد كه نمونههاي مشابه آن در آثار تاريخي استان گلستان بويژه ديوار تاريخي گرگان و شهر قديمي دشت حلقه و ديوار تميشه به كار رفتهاست.
همچنين آجرهاي دوره اسلامي به ابعاد ۲۰در ۲۰در ۳و ۲۳در ۲۳در ۵سانتي- متر نيز در ساخت آن ديده ميشود كه نمونههاي آن در شهر قديمي جرجان مشاهده ميشود.
حصارهاي سنگي قلعه به صورت دايره ساخته شدهاست و درساخت و استحكام بخشي از آن هيچ گونه ملاتي به كار نرفته است، به عبارتي ديواره سنگي به صورت خشكه چين ميباشد اما شيوهاي كه در ساخت و چيدن سنگهاي بزرگ اين حصار به كار رفته شگرف و دقيق است.
اين شيوه به اين صورت است كه در پايينترين حصار سنگهاي كوچك، در حصار دوم سنگهاي متوسط ودر حصار سوم سنگهاي درشت استفاده شدهاست، اين شيوه سنگ چيني سبب ميشود كه سنگهاي زيرين خرد و شكسته نشده و درنتيجه در دوام و عمر طولاني حصارها موثر است.
همچنين سنگهاي درشت تر كه در رجهاي بالاتر قرار گرفته باعث جابجا شدن ملايم سنگهاي كوچك و متوسط و پر شدن فضاهاي خالي بين ديواره و حصار سنگي ميشود و از تخريب و رانش آن در درازمدت جلوگيري ميكند.
اين شيوه حصار كه عظمت و شكوه معماري را القا ميكند، ميتوان در سنگچيني راهروهاي طبقه زيرين نيايشگاه آناهيتاي بيشاپور در استان فارس ديد.
در سطح قلعه علاوه بر پراكندگي قطعات شكسته آجرهاي تاريخي، قطعات شكسته سفالينههاي خاكستري و قرمز دوره تاريخي و سفالينههاي لعابدار دوره اسلامي نيز ديده ميشود.
حصارنوي در زمينه معماري اين قلعه ميگويد: با توجه به نقشه و ساختار معماري، تخت سليمان فقط يك قلعه نيست، هرچند عناصر و ويژگيهاي وابسته و مربوط به قلعه را دارد اما با وجود داشتن خندق، نقشه و پلان آن متفاوت از نقشه و پلان شناخته شده براي قلعه ميباشد.
به گفته وي ممكن است در كنار تمام كاربردهايي كه اين بنا داشته از آن فقط به عنوان قلعه استفاده كرده باشند زيرا معماران ايراني از ساخت يك اثر، اهداف و كاربردهاي متععدي را دنبال ميكردند و به نظر ميرسد كه قلعه تخت سليمان هم به عنوان نيايشگاه و قلعه استفاده ميشده است.
از سوي ديگر در بخش فوقاني اين اثر، محوطه يا بنايي به شكلپلان چهارضلعي به ابعاد ۱۵در ۱۵متر ديده ميشود كه ممكن است غير از ارگ كاربردهاي ديگري همچون نيايشگاه داشته باشد.
